NE ARAMIŞTINIZ ?

PERİYODİK SAĞLIK TARAMASINA NEDEN İHTİYAÇ DUYULMUŞTUR?

19 Eylül 2018

1900 ‘lü yılların başların da tıbbi bilgi birikimi geometrik bir hızla büyümekte ve karmaşıklaşmaktaydı tıbbi teknoloji baş döndürücü bir hızla gelişmekteydi.

Bu nedenle tıp kısa süre içinde çok sayıda ileri uzmanlık dalına bölünmüştü. Sağlık hizmeti sunumu da bu gelişmelerden payını alarak, karmaşıklaşmış, küçük dallara ayrılmış, disiplinler birbirinden kopmuş, yüksek ve pahalı teknolojilere bağımlı hale gelmiştir.

1900 ‘lü yılların başların da Amerika da demiryolu inşaatın da çalışan işçiler de fazla miktar da Akc. Ca görülmesi üzerine, sigorta şirketleri kanseri erken evrede yakalamak, maliyetleri ve iş gücü kaybını önlemek için işçileri bir tarama programına almış ve standart olarak hepsine belirli periyodlarda Akc. Grafisi çekmeye başlamışlardır. Ancak zaman geçtikçe elde edilen verilere bakıldığın da Akc. Ca erken evrelerde yakalanmadığı gibi, yoğun grafi çekilen sağlıklı bireylerde de kanser insdidansı artmaya başlamıştır. Maliyet etkinliği açısından ise bakıldığında durum eskisinde de kötü bir hal almış, Maliyetler sürdürülebilir olmaktan çıkmıştır. Bunun üzerine yıllar sonra standart yapılan, erken tanıyı hedef almayan, maliyet etkinliği olmayan, müdahale edilemeyen bu taramalardan vazgeçilmiştir.

İleri teknolojik tanı ve tedavi yaklaşımlara eşlik eden tıbbi gelişmeler, oldukça dar çerçevede ve farklı gruplarda, özelleşmiş takip kriterlerinin oluşmasına yol açmıştır. Bu durum, erişkin bireyler arasında farklı yaş grupları ve farklı cinsiyetler için, farklı korunma ve sağlığı geliştirme önlemlerinin alınmasına neden olmaktadır. Fizik muayene bulgusu ve bireylerin şikâyetlerinin olmaması halinde görme keskinliği ve işitme muayeneleri 60-65 yaş dönemine kadar ertelenebilirken, üreme çağından itibaren servikal smear alınması, 40 yaş üzerinde lipid profilinin takibi, temel tarama ve takip kriterleri arasına girmiştir. Bu kriterler hastalıkların önlenmesi açısından önemli iken; araba kullanırken emniyet kemeri takılması, düzenli ve dengeli beslenme alışkanlıkları ile egzersizin yeni bir yaşam tarzı olarak benimsetilmesi gibi eğitici faaliyetler genç ve orta yaş grubunda daha ön plana çıkmaktadır. Yaş gruplarına göre tarama ve takip çizelgesi çıkarmak gerekirse; 0-10, 11-24, 25-64 ile 65 yaş üzeri kişilerin ayrı gruplar halinde incelenmesi önerilmektedir. Daha dar aralıklarda sınıflama yapılırsa; 1-5, 5-12, 12-20, 20-40, 40-65 ve 65 yaş üzeri şeklinde de gruplandırma yapılabilir. Bu yaş gruplarında tarama, danışmanlık ve aşılama konusunda verilecek sağlık hizmetleri farklılık göstermektedir. Örneğin 19 yaşından büyük sağlıklı erişkinlerin izlenmesi için oluşturulmuş bir erişkin izlem kılavuzu, çocukların ve gebelik, kronik hastalık gibi özel durumlara sahip kişilerin gereksinimlerine yanıt vermeyebilir. Bu tür durumlar için, benzer özellikte, ama bu özel durumlara özgü olarak hazırlanmış kılavuzlara başvurulmalıdır.

Hastalıkların kendi biyolojik seyirleri içerisinde eğer klinik tanı öncesi tarama testleri ile tanınmalarına imkân veren bir süre var ve bu süre içerisinde uygulanan tarama testi ile tespit edilmeleri, mortalite, morbidite, yaşam kalitesi gibi ölçütler açısından maliyet etkin ise bu tarama testinin sağlam bireylerin muayenesine eklenmesi gerekmektedir. Kısaca yaş, cinsiyet ve risk grupları açısından epidemiyolojik çalışmaların yapılmış olması gerekmektedir. Kılavuzlarda kullanılan tarama testlerinin seçilmesinde kişilerin yaşı, cinsi ve risk faktörlerinin dikkatle değerlendirilmesinin yanı sıra, aşağıdaki özellikleri de önemlidir:

1- Erken tanının, klinik sonuçları iyileştireceği bilimsel olarak kanıtlanmış olmalıdır;

2- Hedef hastalığın yol açtığı rahatsızlıklar, müdahaleyi gerekli kılıyor olmalıdır;

3- Maliyet, doğru sonuç verme ve kabul edilebilirlik bakımından yeterli olmalıdır.